زیاد مسواك زدن با چوب اراك چه ضرری دارد؟

امام رضا علیه ‏السلام

إنَّ أجوَدَ مَا استَكتَ بِهِ ليفُ الأَراكِ؛ فَإِنَّهُ يَجلُو الأَسنانَ ويُطَيِّبُ النَّكهَةَ، ويَشُدُّ اللِّثَةَ ويُسَنِّنُها، وهُوَ نافِعٌ مِنَ الحَفَرِ إذا كانَ بِاعتِدالٍ. وَالإِكثارُ مِنهُ يُرِقُّ الأَسنانَ ويُزَعزِعُها، ويُضعِفُ اُصولَها فَمَن أرادَ حِفظَ الأَسنانِ فَليَأخُذ قَرنَ الإِيَّلِ مُحرَقا وكَزمازَجا وسُعدا ووَردا وسُنبُلَ الطّيبِ وحَبَّ الأثلِ أجزاءً سَواءً ومِلحا أَندَرانِيّا رُبعَ جُزءٍ، فَيَدُقُّ الجَميعَ ناعِما ويَستَنُّ بِهِ؛ فَإِنَّهُ يُمسِكُ الأَسنانَ ويَحفَظُ اُصولَها مِنَ الآفاتِ العارِضَةِ. ومَن أراد أن يُبَيِّضَ أسنانَهُ فَليَاخُذ جُزءا مِن مِلحٍ أندَرانِيٍّ ومِثلَهُ زَبَدَ البَحرِ ، فَيَسحَقُهُما ناعِما ويَستَنُّ بِهِ.

مرغوب‏ترین چیزی كه با آن مسواك می‏زنید، تارچه اراك است؛ چرا كه چنانچه به اندازه باشد، دندان‏ها را جلا می‏دهد، بوی دهان را خوش می‏سازد، لثه را تقویت می‏كند و مالِش می‏دهد و در برابر پوسیدگی، مفید است. امّا انجام فراوان‏تر از اندازه آن، دندان‏ها را نازك و لَق می‏كند و بُنِ آن را نیز سست می‏كند. هر كس می‏خواهد كه دندان‏های خویش را حفظ كند، اندازه‏هایی برابر از سوخته شاخ بُز نَرِ كوهی، گزمازك، مُشكك گُل، سنبل رومی، حبّ الاثل (احتمالا نوعی دیگر از گزمازك) و به یكْ‏چهارمِ این مقدار، نمك اندرانی بردارد و همه را نرمْ آرد كند و با این مخلوط، مسواك بزند؛ چرا كه این مسواك، دندان‏ها را محكم می‏سازد و از بُن دندان‏ها در برابر آفت‏هایی كه بر آنها عارض می‏شود، حفاظت می‏كند. هر كس هم می‏خواهد دندان‏هایش سفید شود، قدری نمك اندرانی، و به همان اندازه كف دریا، بردارد و نرم بساید و با آن، مسواك بزند.

منبع: بحار الأنوار، جلد 62، صفحه 317 نقلاً عن: طبّ الإمام الرضا علیه ‏السلام، صفحه 50، وذكر الحدیث فیه مع تفاوت فى الألفاظ، دانش نامه احادیث پزشكی: 1 / 378 گزمازك: بار و میوه درخت گز را گویند و معرّب آن «جزمازج» است و به عربى «ثمرة الطرفا» خوانند و «حبّ الاثل»، همان است (لغت‏نامه دهخدا).معناى مُشكك (سُعد) در ج2، ص337 خواهد آمد.سنُبل: دواست، هندى و رومى [دارد]، هندى را «سنبل الطیب» و «سنبل عصافر» گویند و رومى را «ناردین» گویند (لغت‏نامه دهخدا).نمك اندرانى (و درآنى)، نمكى است كه چنان كه در كتاب قانون آمده، به بلور مى‏مانَد و در فارسى، آن را «نمك تركى» گویند. «نمك اندرانى»، خطاست و صحیح آن، «درآنى» است، به معناى بسیار سفید (القاموس المحیط، جلد 2، صفحه 140).