ادب معاشرت با دشمنان

امام صادق علیه السلام

لَمّا وَعَظَ لُقمانُ ابنَهُ فَقالَ:... يا بُنَيَّ، لِيَكُن مِمّا تَستَظهِرُ بِهِ عَلى عَدُوِّكَ الوَرَعُ عَنِ المَحارِمِ، وَالفَضلُ في دينِكَ، وَالصِّيانَةُ لِمُرُوَّتِكَ، وَالإِكرامُ لِنَفسِكَ أن لا تُدَنِّسَها بِمَعاصِي الرَّحمنِ ومَساوِي الأَخلاقِ وقَبيحِ الأَفعالِ. وَاكتُم سِرَّكَ، وأحسِن سَريرَتَكَ؛ فَإِنَّكَ إذا فَعَلتَ ذلِكَ آمَنتَ بِسِترِ اللّه‏ِ أن يُصيبَ عَدُوُّكَ مِنكَ عَورَةً، أو يَقدِرَ مِنكَ عَلى زَلَّةٍ، ولاَ تَأمَنَنَّ مَكرَهُ فَيُصيبَ مِنكَ غِرَّةً في بَعضِ حالاتِكَ، وإذَا استَمكَنَ مِنكَ وَثَبَ عَلَيكَ ولَم يُقِلكَ عَثرَةً. وَليَكُن مِمّا تَتَسَلَّحُ بِهِ عَلى عَدُوِّكَ إعلانُ الرِّضا عَنهُ، وَاستَصغِرِ الكَثيرَ في طَلَبِ المَنفَعَةِ، وَاستَعظِمِ الصَّغيرَ في رُكوبِ المَضَرَّةِ.

وقتی كه لقمان پسرش را موعظه می‏كرد، به او گفت: «... ای پسرم! چیزهایی كه می‏خواهی با آنها بر دشمنت چیره شوی، اینها باشند: پرهیز از محرّمات، برتری در دینت، حفظ جوان‏مردی‏ات، تكریم نفس خود تا به نافرمانی‏های خدای رحمان و اخلاق بد و كردار زشت، آلوده نگردد. رازت را پنهان كن و باطنت را نیكو گردان؛ چرا كه هر گاه چنین كردی، در پناه خداوند خواهی بود تا از دستیازیِ دشمن بر نقطه ضعف تو و یا پی بردن او به لغزشت، در امان بمانی. خود را از حیله دشمن، در امان نبین تا مبادا در برخی از حالات، فریبش را بخوری. هر گاه توانست، به تو حمله می‏كند و هیچ لغزشی را از تو نمی‏بخشد. باید یكی از سلاح‏هایی كه تو در برابر دشمنت به كار می‏گیری، اعلان رضایت از او باشد. در جلب منفعت، بسیار را اندك، و در زیان دیدن، كوچك را بزرگ بشمار».

منبع: فی المصدر: «ما»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.فی المصدر «منكم» وما أثبتناه من بحار الأنوار.قصص الأنبیاء: ص 193 ح 243، بحار الأنوار: ج 13 ص 418 ح 12.