حرمت آدم

منظور از تکریم و فضیلت انسان در قرآن چیست؟

«وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِی آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی اَلْبَرِّ وَ اَلْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ اَلطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ كَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیل؛[اسراء/۷۰] ما فرزندان آدم را كرامت بخشیدیم و بر دریا و خشكى سوار كردیم و از چیزهاى پاك و پاكیزه روزى دادیم و بر بسیارى از مخلوقات خویش برتریشان نهادیم‏»

در خصوص آیه شریفه توجه به چند نكته ضرورى است:
۱- در آیه هم تكریم و هم تفضیل و برترى دادن ذكر شده است. در تفضیل شخص با دیگران جهات اشتراك هم دارد؛ اما تكریم اختصاص دادن به شرافتى است كه در دیگران نیست.
۲- آن خصوصیتى كه سبب تكریم انسان شده است داشتن عقل است البته چون علاوه بر تكریم انسان بر دیگر موجودات تفضیل و برتر نیز داده شده است بنابراین در سایر خصوصیات و صفات نیز بر دیگران برترى دارد؛ یعنى هر كمالى كه در سایر موجودات است، حد اعلاى آن در انسان وجود دارد؛ مثلاً شیوه ‏هایى كه انسان در زندگى فردى خود از قبیل خوراك، لباس، مسكن و ازدواج دارد و نیز فنونى كه در نظم و تدبیر اجتماع به كار مى‏برد در هیچ موجود دیگرى نمى ‏بینیم به علاوه انسان براى رسیدن به هدف‏هایش سایر موجودات را استخدام مى ‏كند.

از طرفى سایر موجودات، تاكنون از وضعیت خود قدمى فراتر نگذاشته ‏اند و تحول محسوسى در خود ایجاد نكرده ‏اند؛ در حالى كه انسان در تمام ابعاد زندگى خود گامهاى بزرگى در راستاى تحول و كمال برداشته است و همچنان بر مى ‏دارد. بنابراین انسان هم داراى خصوصیت ویژه و اختصاصى به نام عقل است كه به وسیله آن خیر و شر را تمیز مى‏دهد و هم نسبت به جهات مشترك با موجودات دیگر برترى‏هایى دارد. این برترى‏ ها مقایسه در نحوه تغذیه انسان با حیوانات كه یك مسأله زیستى صرف است مشهود مى ‏باشد البته دو بعد اصلى شرافت انسان در واقع مسأله خلافت الهى و كرامت ذاتى اوست.

ر.ك انسان‏شناسى، مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمینى، قم، صص -۸۱ ۹۳.

(برگرفته از مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی)