جهت کپی کردن میتوانید از دکمه های Ctrl + C استفاده کنید
رویداد ها - امتیازات
×
رویداد ها - امتیازات
برای بررسی عملکرد فعالیت و امتیازات خود باید در وب سایت وارد باشید. در صورت عضویت از بخش بالای صفحه وارد شوید، در غیر این صورت از دکمه پایین، مستقیم به صفحه ثبت نام وارد شوید.
معنی: اِبْنِ حَفْصون، عمر بن حفصون بن جعفر بن شتیم (د 306ق/ 918م)، از مخالفان سرسخت امویان اندلس. جد پدری وی یکى از زمینداران بود که اسلام را پذیرفت ( 2 EI). پدرش با درآمد زمینهای نیاکان خود روزگار مىگذراند. از آنجا که ابن حفصون نیز از مسیحیت به اسلام گرویده بود، در برخى مآخذ از او با نسبت «اسلامى» یاد شده است (ابن خطیب، 31). او در ریّه (اصطخری، 42-43) از توابع رُنده1 در اسپانیای جنوبى متولد شد. از آغاز زندگىِ او اطلاع روشنى در دست نیست. ابن حفصون بر سر مالیات، با عامل ریّه اختلاف پیدا کرد و به همین جهت زادگاه خود را به مقصد تیهرت (در شمال افریقا) ترک کرد و در آنجا نزد خیاطى به کار پرداخت (ابن قوطیه، 109-110؛ ابن حیان، چ بیروت، 393). او بعد از مدتى به موطن خود در بازگشت و با گردآوری ناراضیان از حکومت امویان، در 267ق/881م قیام بر ضد آن دولت را آغاز کرد (نویری، 23/391). او که دژ ببشتر2 را پایگاه و محل تجمع افراد خود قرار داده بود (حمیدی، 2/476؛ ابن عذاری، 3/99) پس از اندک مدتى، سراسر کوهستانهای جنوب اسپانیا را تحت نفوذ خود درآورد و رهبری قیام ملى بر ضد امویان را به دست گرفت ( 2 EI). وی بیش از 50 سال (ابن خطیب، همانجا) با 4 تن از امیران اموی اندلس: محمد بن عبدالرحمان، منذر بن محمد، عبدالله بن محمد و عبدالرحمان بن محمد ملقب به الناصر لدین الله، به مبارزه پرداخت (حمیدی، 1/40-42؛ نویری، 23/391- 398). بخش اعظم این قیام با دوران حکومت عبدالله بن محمد (275-300ق/ 888 -913م) مصادف بوده است. بعد از روی کار آمدن عبدالله،ابنحفصون با تجهیز 30 هزار سپاهى از مردمِ اندلس (ابن عبدربه، 4/497؛ ابن خطیب، همانجا) با وی به نبرد پرداخت. اگر چه عبدالله بارها وی را در قلعة ببشتر محاصره کرد، اما نتوانست کار این قیام را یکسره کند. عبدالرحمان سوم، جانشین عبدالله نیز به سرکوب ابن حفصون - که نه تنها خاندان اموی بلکه حکومت اسلام و گسترش آن در اسپانیا را مورد تهدید قرار داده بود - همت گماشت (ابن خطیب، 28-30؛ نویری، 23/396- 398). سرانجام با درگذشت ابن حفصون (ابن خطیب، 32) قیام وی نیز پایان یافت. اگرچه جعفر، یکى از فرزندان او، کار پدر را پى گرفت، لیکن موفق نشد و در 316ق/928م این ناآرامیها کلاً خاتمه یافت (نویری، 23/32-34). قیام ابن حفصون، چندان مورد پسند مورخان مسلمان واقع نشده و وی از آنجا که به پشتیبانى و حمایت مسیحیان تکیه داشت، به بددینى و ارتداد متهم شده است (ابن حیان، چ پاریس، 3/51). به این جهت از او با القاب زنندهای چون مرتد، مارق (ابن عبدربه، 4/496-497)، فاسق ولعین (ابن حیان، همان، 3/54) یاد شده است. آنچه مسلم است، اینکه ابن حفصون در رأس مخالفان خاندان اموی قرار داشته و به منظور نجات کشور خود قیام کرده است. وی در قیام خود دو هدف سیاسى داشت: نخست بیرون راندن امویان از اندلس و دیگر جانشین کردن بنى عباس به جای آنان (ابن خلدون، 4(2)/293) و به همین منظور در صدد ایجاد رابطه با امیران شمال افریقا بوده است (همانجا). مآخذ: ابن حیان، حیان بن خلف، المقتبس، به کوشش ملشور آلتونیا، پاریس، 1937م؛ همان، به کوشش محمود على مکى، بیروت، 1393ق/1973م؛ ابن خطیب، محمد، کتاب اعمال الاعلام، به کوشش لوی پرووانسال، بیروت، 1956م؛ ابن خلدون، العبر؛ ابن عبدربه، احمد، العقد الفرید، به کوشش احمد امین و دیگران، بیروت، 1400ق/1982م؛ ابن عذاری، محمد، البیان المُغرب، به کوشش راینهارت دوزی، لیدن، 1849م؛ ابن قوطیه، محمد، تاریخ افتتاح الاندلس، به کوشش عبدالله انیس الطباع، بیروت، 1957م؛ اصطخری ، ابراهیم، المسالک و الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، 1927م؛ حُمیدی، محمد، جذوة المقتبس، به کوشش ابراهیم ابیاری، بیروت، 1403ق/1983م؛ نویری، احمد، نهایة الارب، به کوشش احمد کمال زکى و محمد مصطفى زیاده، قاهره، 1980م؛ نیز: 2 . سعیدالله قرهبگلو (رب) 27/3/77 ن * 2 * (رب) 20/4/77 ibn hafsun ابن حفصون
