جهت کپی کردن میتوانید از دکمه های Ctrl + C استفاده کنید
رویداد ها - امتیازات
×
رویداد ها - امتیازات
برای بررسی عملکرد فعالیت و امتیازات خود باید در وب سایت وارد باشید. در صورت عضویت از بخش بالای صفحه وارد شوید، در غیر این صورت از دکمه پایین، مستقیم به صفحه ثبت نام وارد شوید.
معنی: تجنیس خط. [ ت َ س ِ خ َطط / خ َ ] (ترکیب اضافی ، اِ مرکب ) این صنعت را مضارعه و مشاکله نیز خوانند و این چنان باشد که دو لفظ آورده باشد که در خط متشابه یکدیگر باشند و در نطق مخالف ، مثالش از قرآن :وَ هُم یَحسبون َ اَنهم یُحسنون َ صُنْعاً . دیگر: وَالذی هُوَ یُطعمنی وَ یَسقین . وَ اِذا مَرضْت ُ فَهوَ یَشفین . دیگر از کلام نبوی : اِیّاکم ْ وَالمُشارةَ فَانَّها تُمیت الْغُرَّةَ وَ تُحْیی الْعُرَّة. و در کتاب شهاب این خبر چنین است : اِیّاکم و مشارَةَالناس ِ فانَّها تدفِن الغرةَ و تُظهِرُ العُرةَ. و دیگر پیغامبر گوید: علیک بالیأس مِن النّاس ِ. و از سخن امیرالمؤمنین علی قال فی الجراد: کُله ُ و کُلّه ُ. و از سخن فصحا و بغایت نیکو است و بعضی با امیرالمؤمنین نسبت میکنند: غَرک َ عِزک َ فصارَ قصارُ ذلک ذُلّک َ فَاخش فاحِش َ فِعْلک فَعلَّک َ تُهدا بهذا. و دیگر من گویم : رُب َّ رَب ِّ غِنی غَبی ّ سَرَّتْه ُ شِرَّتُه ُ فَجاءَه ُ فُجاءَةً بَعدَ بُعدِ عِشرتِه ِ عُسرته ُ. دیگر: نِعم النسب ُ النشب ُ. دیگر: المجالِس ُ اَحلاها اَخلاها. دیگر: کل ﱡ مَلهوف اِلیه ِ فَرارُه ُ وَ لدَیه ِ قَرارُه . پارسی : شب تاریک و راه باریک . شعر تازی : نصربن الحسن گوید: یا حُسن َ دار تَعفت و طیب تلک المغانی کأنَّها هُن َّ لفظ و ما لها مِن معانی . مراست : به عادَ اَعْلام ُالعلوم ِ عوالیا و اصبح اَثْمان ُالثناء غَوالیا. دیگر: لِقطب ِالملوک تَذِل ﱡ الرقاب و نحوَ هواه ُ تَمیل ُ النﱡفوس عواطفه ُ سابغات ُالظلال ْ وَ اَنعمه ُ سائِغات ُالکؤس ْ. مثالش از شعر پارسی من گویم : در خدمت تو اسب معالی بتاختم وز نعمت تو نرد امانی بباختم . دیگر: همان خوشتر که نوشی اندرین مدت می صافی همان بهتر که پوشی اندرین موسم خز ادکن . مثال دیگر: تو مشکین خال و من چنین مسکین حال . (حدایق السحر چ اقبال صص 10 - 12). و رجوع به المعجم چ مدرس رضوی چ 1314 هَ . ش . ص 255 شود. و صاحب آنندراج آرد: نوع هفتم [ از انواع تجنیس ]، تجنیس خط، الفاظی در کلام آرند که در کتابت مانند باشند و در تلفظ متغایر: خوبان که گرد لب خط مشکین کشیده اند خط بر حیات عاشق مسکین کشیده اند. مراد مشکین بشین معجمه و مسکین بسین مهمله است . مثال تجنیس خط در نثر: پوشیده و پوسیده و نوشیده و جامه و خامه ... (آنندراج ). صاحب آنندراج علاوه بر اینکه تجنیس خط را نوع هفتم از انواع تجنیس قرار داده در نوع سوم نیز نظیر همین تعریف را آورده و بی آنکه نامی برای آن ذکر کند گوید: نوع سوم متحدالکتابة و متخالف النقاط و الحرکات . مثال ابراهیم حسین نصیری : خمارآلودگان را مژده باد ای دل که آن ساقی گوارا باده ٔ چون خون دشمن در سبو دارد. واله هروی : سراید ثنا جز تو گر دیگرا کند در دهانم زبانی زیانی . در شعراول ، چون و خون و در دوم ، زبانی و زیانی متجانس . (آنندراج ). جرجانی این گونه تجنیس را تجنیس التصحیف خوانده است . رجوع به تجنیس التصحیف شود. the construction of the line بناء الخط
تجنیس در زبان فارسی به معنای تفکیک واژهها از نظر جنسیت (مؤنث یا مذکر) و نیز به معنای بازی با کلمات و استفاده از واژهها با معانی مختلف است. در نگارش و استفاده از کلمه «خط» میتوان به نکات زیر توجه کرد:
جنسیت کلمه: «خط» در فارسی مذکر است. بنابراین، میتوان از صفتها و ضمایر مذکر در جملاتی که این کلمه به کار میرود، استفاده کرد.
تجنیس معنایی: در بعضی موارد، ممکن است به منظور ایجاد زیبایی شعری یا بیانی، از دو یا چند معنی متفاوت کلمه «خط» استفاده شود. مثلاً «خط» میتواند به معنای «خطوط نوشتاری» و یا «خطوط ارتباطی» (مثل خطوط تلفن) به کار برود.
همقافیهسازی: در شعر و نثر ادبی، میتوان برای ایجاد تجنیس از کلمات همقافیه و هموزن با «خط» استفاده کرد. مثل «نقش»، «تک»، «قصه»، و غیره.
کاربرد در جملات: در جملات، «خط» میتواند به موضوعات مختلفی اشاره کند، مانند:
خط نوشته
خط زندگی
خط قرمز (استفاده به معنای تعیین حدود یا مرز)
تدقیق در نگارش: در نوشتار، باید به کاربرد صحیح «خط» توجه کرد و از اختلاط آن با کلمات مشابه مثل «لک» یا «لخ» پرهیز کرد.
با توجه به این نکات، میتوان از تجنیس و زیباییهای زبانی در استفاده از کلمه «خط» بهره برد.
