اهداف و سیاستها و ضوابط نشر کتاب

‌اهداف و سیاستها و ضوابط نشر کتاب ‌مصوب جلسات 147 - 148 و 149 مورخ 6 و 13 و مورخ 1367.2.20 شورای عالی انقلاب فرهنگی ‌شماره: .786‌دش - تاریخ: 67.3.10 ‌فصل اول ‌ماده 1 - هدف ‌اعتلای فرهنگ، ارتقای سطح دانش و تعمیق مبانی و ارزشهای انقلاب با تأمین آزادی نشر کتاب حفظ حرمت و حریت قلم، حراست از جایگاه والای‌علم و اندیشه و تضمین آزادی تفکر در جامعه اسلامی.
‌ماده 2 - اصول و سیاستها ‌از آنجا که در جهان ارتباطات، کتاب یکی از وسائل مهم و مؤثر در انتشار و انتقال سریع و وسیع افکار و اندیشه‌های صحیح و ناصحیح به شمار می‌رود،‌موضع نظام جمهوری اسلامی در قبال آن عمدتاً از دو طریق و با اتخاذ دو سیاست مرتبط و مکمل یکدیگر به شرح زیر تحقق پیدا می‌کند.
‌ماده 3 - الف - سیاستهای ایجابی و اثباتی 1 - کتب و نشریات طبق اصل 24 قانون اساسی در بیان مطالب آزادند.
2 - دولت و همه ارکان حکومت موظف‌اند که بر اساس قانون از حریم آزادی کتب و نشریات مجاز حمایت کنند.
3 - تلاش برای افزایش آگاهیهای دینی، علمی، سیاسی، اقتصادی، هنری، تاریخی، اجتماعی، و نظایر آن در سطح عموم و انتشار کتاب و نشریه به این‌منظور از حقوق افراد ملت است و هیچ مقام رسمی و غیر رسمی نمی‌تواند با اعمال فشار انتشار یا عدم انتشار کتب و نشریات مجاز را باعث شود.
4 - تلاش در جهت انتشار کتب مفید برای نشر اندیشه‌ها و تعاطی افکار و رشد فکری در جامعه و مقابله فکر با فکر و تقویت روح نقادی برخورد آزادانه‌و منطقی آراء و نظریات در ادای وظیفه امر به معروف و نهی از منکر و آزادی استماع اقوال و اتباع احسن و مآلا کشف نظر صحیح، حق طبیعی هر فرد‌از افراد ملت است.
‌تبصره - برخورد قانونی با موارد غیر مجاز از اصل فوق مستثنی است و از سوی مراجع ذیربط به طریقی که در قانون تعیین شده است انجام می‌گیرد.
5 - سعی در انتشار کتاب و نشریات لازمه بزرگداشت مرتبه علم و تحقیق و تجلیل از مقام عالم و محقق و نویسنده و مترجم صالح در جامعه است و‌لذا تدوین و اجرای سیاستهای هدایتی و حمایتی نظام جمهوری اسلامی ایران در خصوص کتاب و نشریات باید به نحوی باشد که اهل قلم را به تألیف‌و انتشار کتابهای متناسب با نیازهای جامعه امروز در جهت اهداف و اصول ذیل تشویق و ترغیب نماید:
‌الف - تقویت و رواج امر پژوهش به عنوان یکی از مهمترین طرق تحقق استقلال فرهنگی افزایش قدرت انتخاب و آگاهی مردم در همه زمینه‌ها.
ب - دفاع منطقی و محققانه از استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی، به ویژه با عنایت به اصل "‌نه شرقی - نه غربی".
ج - نگاهبانی از دستاوردهای انقلاب اسلامی و تلاش برای تقویت و توسعه آن در قلمرو کتاب و کتابت.
‌د - معرفی انقلاب اسلامی از راه تألیف و نشر آثار ارزشمند علمی و فرهنگی.
ه - تجدید حیات و مجد و جلال فرهنگی و سیاسی و اجتماعی اسلام از طریق انتشار کتابهای مناسب.
‌و - مقابله مؤثر و مفید با تهاجمات سیاسی و فرهنگی خارجی و داخلی به ارزشها و اهداف اسلامی.
‌ز - کوشش در راه حفظ میراث زبان و ادب فارسی و تقویت و گسترش آن از راه تصحیح انتقادی و تحقیق درباره متون فارسی و نشر آنها و همچنین‌بهره‌گیری مفید از دانش و اندیشه بشری و تجربیات علمی و فنی دیگران از طریق ترجمه سنجیده و مناسب به این زبان.
ب - حدود قانونی ‌نشر کتاب، همانگونه که ممکن است مظهر و نمودی از آزادیهای اجتماعی و انسانی تلقی گردد، چه بسا که مورد سوء استفاده و اشاعه لاابالیگری فکری‌و اخلال در حقوق عمومی قرار گیرد. مسئولین دستگاه‌های ذیصلاح موظف‌اند، به منظور مقابله با جوانب منفی، حدود و ضوابط قانونی نشر کتاب را،‌که ذیلاً آمده است، مورد توجه قرار دهند و فضای سالم و سازنده طبع و نشر کتاب را حفظ و حراست نمایند.
‌کتبی که به شرح ذیل مخل به مبانی اسلام و حقوق عمومی باشد شایسته نشر نیست:
‌الف - تبلیغ و ترویج و الحاد و انکار مبانی دین.
ب - ترویج فحشاء و فساد اخلاقی.
ج - برانگیختن جامعه به قیام علیه نظام جمهوری اسلامی ایران و ضدیت با آن.
‌د - ترویج و تبلیغ مرامهای گروه‌های محارب و غیر قانونی و فرق ضاله، همچنین دفاع از نظام سلطنتی و استبدادی و استکباری.
ه - ایجاد آشوب و درگیری در میان طوایف قومی و مذهبی و یا اخلال در وحدت جامعه و تمامیت ارضی کشور.
‌و - تمسخر و تضعیف غرور ملی و روح وطن دوستی و ایجاد روحیه خودباختگی در برابر فرهنگ و تمدن و نظامات استعماری غربی یا شرقی.
‌ز - تبلیغ وابستگی به یکی از قدرتهای جهانی و ضدیت با خط مشی و بینش مبتنی بر حفظ استقلال کشور.
‌تبصره 1 - ملاک منع در حکم به اخلال به مبانی اسلام و حقوق عمومی اضلال در مورد کتب مضله تأثیر و فعلیت است.
‌تبصره 2 - موارد ذیل از شمول بندهای مذکور در "‌حدود قانونی" خارج است:
‌الف - کتب تحقیقی و علمی در زمینه مکاتب الحادی و غیر آن که فاقد موضع‌گیری تبلیغی و ترویجی باشد.
ب - تبیین مسائل مورد نیاز جامعه در زمینه‌های اخلاقی و جنسی به دور از تحریک و ابتذال و به شیوه علمی جهت آموزش و شناخت و نیز وقتی که‌در کتب ادبی ترسیم و بیان صحنه‌های فساد با رعایت عفت قلم و بیان غیر محرک و شهوانی به منظور انتقال پیامی مثبت و عبرت‌آور، اجتناب‌ناپذیر‌باشد.
ج - طرح اشکالات و انتقادات و بیان نارساییها در جمهوری اسلامی جهت ریشه‌یابی و شناخت دقیقتر مسائل و دستیابی به راه‌حلهای مناسب و سازنده‌با بیان استدلالی و اصلاح‌طلبانه بدون توهین و افترا.
‌د - طرح و نقل افکار و گفتار و مواضع فکری و عملی مخالفان انقلاب و نظام به منظور بررسی محققانه و عالمانه آراء و اندیشه‌های آنان.
ه - کتب علمی و استدلالی و عقیدتی که محرک احساسات منفی و برهم زننده اساس وحدت در میان اقوام و فرق مختلف کشور نباشد.
‌و - نقد و نفی آداب و سنن غلط و انحرافی به قصد اصلاح و بدون شائبه‌های سیاسی و استعماری.
‌تبصره 3 - انتشار کتب موضوع ماده 3 و کتب دیگر، در صورتی که آثار منفی ناشی از مطالب مندرج در آنها با افزودن مقدمه و توضیحات محققانه و‌مناسب بر طرف شده باشد، بلامانع خواهد بود.
‌فصل دوم ‌ماده 4 - هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب ‌نظر به اینکه نظارت بر امر طبع و نشر کتاب و اجرای صحیح اصل 24 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌است، این وزارتخانه هیأت نظارتی متشکل از حداقل پنج نفر از میان صاحب‌نظران و شخصیتهای علمی و فرهنگی وارد به مسائل کتاب و نشر و امور‌اجتماعی و سیاسی و تبلیغاتی و جهت تصویب به شورای فرهنگ عمومی معرفی خواهد کرد.
‌ماده 5 - هیأت نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان.
‌نظر به حساسیت و جنبه‌های خاص کتابهای کودکان و نوجوانان هیأت ویژه‌ای به نام "‌هیأت نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان" متشکل از‌حداقل پنج تن از افراد صاحب نظر و آگاه به امور تربیتی (‌از دیدگاه اسلامی) و مسائل خاص کتابهای کودکان تشکیل خواهد شد. این افراد را وزیر‌فرهنگ و ارشاد اسلامی از میان صاحب‌نظران و نویسندگان کتابهای کودکان و نوجوانان و اشخاص آگاه به مسائل تربیتی در اسلام انتخاب و جهت‌تصویب به شورای فرهنگ عمومی معرفی خواهد کرد.
‌تبصره 1 - حداقل یکی از اعضاء این هیأت باید از میان صاحب‌نظران و اعضاء کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان باشد.
‌تبصره 2 - نظارت هیأت مزبور از حیث شکل و محتوای کتب کودکان و نوجوانان و انطباق آنها با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول تربیتی خواهد بود و‌این نظارت باید قبل از چاپ و نشر کتاب انجام گیرد.
‌تبصره 3 - نظارت هیأت مزبور بر طبق آیین‌نامه‌ای انجام خواهد گرفت که این هیأت تهیه خواهد کرد و به تأیید وزیر فرهنگ ارشاد اسلامی خواهد‌رساند. این آیین‌نامه باید ناظر به صورت و ماده کتب کودکان و نوجوانان باشد و راهنمایی باشد که مجریان با آن بتوانند محتوای این کتب را قبل از چاپ‌و نشر با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول صحیح تربیتی تطبیق دهند.
‌ماده 6 - مسئول اجرا ‌مسئولیت اجرای این سیاستها و ضوابط به عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. این وزارتخانه مکلف است در ایفای وظیفه خود از نظریات‌اعضاء هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب به صورتی که شرح داده شده است استفاده کند، و ارگانها و ادارات و مراکز ذیربط به نوبه خود‌موظف‌اند در این خصوص با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاری و هماهنگی نمایند.
‌ماده 7 - این آیین‌نامه در 7 ماده و 7 تبصره در جلسه‌های 147 و 148 و 149 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.