زیر مجموعه ها
فلسفه احکام
licenseچرا در حکومت اسلامی باید از کافر جزیه دریافت کرد؟
فقهای اسلام جزیه یک نوع سرانه مالیاتی است که از بعضی از اهل کتاب (مثل مسیحیان و یهودیان) دریافت می شود. و در عوض آن، حکومت اسلامی، ضمن تامین امنیت این عده، آنها را از شرکت در جهاد معاف می دارد. اینکه گفته شد، از بعضی از اهل کتاب، به خاطر آن است که جزیه به زنان، کودکان و سالخوردگان و ... تعلق نمی گیرد. [۱] شباهت جزیه با خراج، سبب شده است که حتی بعضی آن را واژه ای غیر عربی بدانند. که شهید مطهری در توضیح این نظر می نویسند: بعضی گفته اند این لغت معرّب است نه عربی، یعنی ریشه ی عربی ندارد ریشه ی فارسی دارد، اصلش «گزیت» است كه در ایران در زمان ساسانی، زمان انوشیروان، جزیه را وضع كردند ولی بر خود مردم ایران نه بر مردم بیگانه و آن هم یك مالیات سرانه ای بوده كه برای جنگ جمع می كردند. [۲] این نوع مالیات، از مسلمانان دریافت نمی شده است. اما مسلمانان موظف به پرداخت خمس و زکات بوده اند. علاوه بر اینکه جهاد بر آنها واجب بوده است. و در بعضی موارد نیز همان ها که باید جزیه بپردازند، از پرداخت آن معاف می شوند. مثل آنکه حکومت از تامین امنیت اهل ذمه ناتوان شود. یا خود اهل ذمه در جنگ با دشمنان مشارکت کنند. که شهید مطهری نیز با استناد به همین موارد اثبات می کند که جزیه گرفتن یک نوع زورگویی نبوده است. ایشان می نویسند: یكوقت است اسلام مىگوید از اهل كتاب جزیه بگیرید ولى در مقابلش هم هیچ تعهدى ندهید، فقط پول از آنها بگیرید، پول بگیرید براى اینكه با آنها نمىجنگید. این همان باج است. باج گرفتن یعنى حق زور گرفتن، یعنى اینكه یك زورمند به كم زورتر از خود مىگوید فلان مبلغ بده تا مزاحم تو نشوم، از سر راهت برخیزم، امنیتت را سلب نكنم. یكوقت مىگوید تعهدى در مقابل شما مىكنم و در مقابل این تعهد جزیه مىگیرم. مفهوم جزیه در این صورت پاداش است ... مالیاتى كه دولت اسلامى طبق مصالح اسلامى وضع مىكند باید مردم بدهند و اگر ندهند قهراً دولت اسلامى مختل مىماند. هیچ دولتى نیست كه بودجه نداشته باشد و قسمتى یا تمام بودجه خود را به شكلى از مردم نگیرد. دولت بودجه مىخواهد، بودجه هم باید از همین مالیاتهاى مستقیم یا غیرمستقیم وصول شود. و ثانیاً مردم باید تعهداتى از نظر سربازى و فداكارى در برابر دولت داشته باشند. ممكن است خطرى پیش بیاید،افراد همین مردم باید به دفاع بپردازند. اهل كتاب اگر در ظلّ دولت اسلامى بسر ببرند نه موظفند كه آن مالیاتهاى اسلامى را بپردازند و نه موظفند كه در جهادها شركت كنند با اینكه منفعت جهاد عاید حال آنها مىشود. بنابراین وقتى كه دولت اسلامى امنیت مردمى را تأمین مىكند و آنها را تحت حمایت خودش قرار مىدهد، چه مردمِ خودش باشد چه غیر خودش، یك چیزى هم از مردم مىخواهد، مالى یا غیر مالى. از اهل كتاب به جاى زكات و غیر زكات از خراج و مقاسمات، جزیه مىخواهد و حتى به جاى سربازى هم جزیه مىخواهد؛ و لهذا در صدر اسلام اینچنین بوده است: هر وقت اهل كتاب داوطلب مىشدند كه بیایند در صفهاى مسلمین به نفع مسلمین بجنگند مسلمین جزیه را برمىداشتند و مىگفتند ما این جزیه را از شما مىگیریم به دلیل اینكه شما سرباز نمىدهید، حالا كه شما سرباز مىدهید ما حق نداریم از شما جزیه بگیریم. [۳] [۱]:المبسوط فی فقهالامامیه، ج ۲، ص ۳۸، و جواهر الکلام فی شرح شرائعالاسلام، ج ۲۱، ص ۲۳۶ [۲]:مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص۲۱۷ [۳]: مجموعه آثاراستاد شهید مطهرى، ج۲۰، ص ۲۶۲
(برگرفته از مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی)